अनेकानि वर्षाणि यावत् गुरुगृहे अध्ययनं कृत्वा स्वगृहं गन्तुं सज्जः श्रीवत्सः गुरुं नमस्कृत्य पृष्टवान् - "कां गुरुदक्षिणां दद्याम् ?' इति ।
गुरोः प्रियः शिष्यः सः प्रत्यक्षजीवनस्य अनुभवं प्राप्तुं बाह्यजगत् गच्छन् आसीत् । अतः गुरुः उक्तवान् - "त्वं मह्यं निरुपयोगीनि मुष्टिपूर्णानि पर्णानि गुरुदक्षिणारूपेण देहि" इति ।
तत् श्रुत्वा मुदितः श्रीवत्सः पर्णानि अन्वेष्टुं प्रस्थितवान् । कस्यचन कृषिक्षेत्रस्य समीपे शुष्क पर्णानां महान्तं राशिं दृष्ट्वा सः आनन्दितः । मुष्टिमितानि पर्णानि यावत् सः स्वस्यूते स्थापितवान् तावता कृषकः धावन् आगतवान् । तेषां पर्णानां नयनस्य कारणं ज्ञात्वा सः अवदत् -"एतानि निरुपयोगीनि न । एतानि ज्वालयित्वा कृषिक्षेत्रे क्षिपेयं चेत् धान्यम् इतोऽपि अधिकतया उत्पद्येत" इति ।
श्रीवत्सः तानि पर्णानि तत्रैव क्षिप्त्वा अग्रे अगच्छत् ।
अग्रे गतः सः नद्यां पतितानि पर्णानि स्वीकर्तुं प्रयत्नम् अकरोत् । तत्र सः पर्णेषु सुरक्षिततया स्थितान् कीटान् अपश्यत् । अग्रे पर्णानि वहन्त्यः काश्चन पिपीलिकाः तेन दृष्टाः । स्वचञ्श्वा पर्णानि नयन्तं काकं दृष्ट्वा सः नितरां विस्मितः, यतः तानि पर्णानि काकशावकानां शय्या जातानि आसन् ।
एकस्मिन् वृक्षे लम्बमानं पर्णं दृष्ट्वा श्रीवत्सस्य उत्साहः प्रवृद्धः । तत् स्वीकर्तुं यदा सः समीपं गतवान् तदा विलक्षणं दृश्यम् अपश्यत् सः । पर्णमूले नूतन-पर्णस्य अङ्कुरः उद्भवन् आसीत् । कोटादिभ्यः तस्य रक्षणार्थं पर्णम् अधुना अपि तत्रैव लग्नम् अस्ति । कीटादिभिः खादितम् इत्यतः पक्के पर्णे जालं निर्मितम् आसीत् । तथापि तत् पर्णं रक्षणकार्ये युक्तम् आसीत् । एवं येन केनचित् रूपेण पर्णानि उपयोगीनि एव श्रीवत्सेन दृष्टानि । श्रान्तः सः रिक्तहस्तः सन् आश्रमं प्रत्यागत्य गुरुम् उक्तवान् -"एकमपि निरुपयोगि पर्णं मया न प्राप्तम्" इति ।
सन्तुष्टः गुरुः तस्य हस्तौ गृहीत्वा उक्तवान् -"मया दक्षिणा प्राप्ता । त्वं सुखेन स्वस्थानं गच्छ । सर्वदा स्मर यत् जगति किमपि वस्तु निरुपयोगि नास्ति इति । एतत् स्मरसि चेत् सर्वदा यशस्वी भविष्यसि । शुभमस्तु ते" इति ।
गुरोः आशीवदिन सन्तुष्टः श्रीवत्सः ततः प्रस्थितवान् ।
सम्भाषणसन्देश:, सप्टेम्बर २०१८