पूर्वं कश्चन धनिकः आसीत् । सः महाकृपणः आसीत् । धनव्ययभीत्या सः न रुचिकरं भोजनं करोति स्म, न उत्तमानि वस्त्राणि धरति स्म, न वा भोगसाधनानाम् उपयोगं करोति स्म । भिक्षुकाः तस्य गृहस्य समीपम् आगन्तुम् अपि न शक्नुवन्ति स्म । पुण्यकार्यार्थम् अपि सः धनव्ययम् एव न करोति स्म ।
सः यस्मिन् नगरे वसति स्म, तस्मिन् नगरे कदाचित् कश्चन घोरः साङ्क्रामिकरोगः प्रसृतः । रोगकारणतः बहवः मृताः अभवन् ।
जनानां दुर्गतिं दृष्ट्वा खिन्नः कश्चन महात्मा तत् नगरम् आगतवान् । नगरस्य दुःस्थिति सम्यक् अवगतवान् सः । निर्धनानां रोगग्रस्तानां सेवार्थं प्रभूतं धनम् आवश्यकम् आसीत् । 'एतदर्थं धनसङ्ग्रहः करणीयः' इति निश्चितवान् सः । धनदानसमर्थाः धनिकाः नगरे के के सन्ति इति जनान् विचार्य सः धनिकानां नामानि सङ्गृहीतवान् । किन्तु धनिकाः अपरिचिताय धनं न यच्छन्ति खलु ? एतदर्थ सः महात्मा एकम् उपायं कृतवान् ।
सः तस्य महाकृपणस्य समीपं गत्वा नमस्कृत्य स्वस्य उद्देशं निवेद्य प्रार्थितवान् - "श्रीमन् ! भवता मम एक साहाय्यं करणीयम् । तच्च न धनरूपेण । भवता दशसहस्ररूप्यकात्मकम् एकं धनादेश- पत्रं (चेक्) मह्यं दातव्यम् । सायं तत् भवते प्रतिदास्यामि । एतेन भवतः अल्पः अपि व्ययः न भविष्यति" इति।
तदा सः कृपणधनिकः पृष्टवान्"तादृशं धनादेशपत्रं स्वीकृत्य किं करिष्यति भवान् ?" इति ।
"अहं तत् अन्यधनिकेभ्यः प्रदर्शयिष्यामि । तत् दृष्ट्वा आश्वर्यम् अनुभवन्तः ते औदार्येण धनं दास्यन्ति । एवम् अधिकप्रमाणेन धनसङ्ग्रहणे भवतः धनादेशपत्रं साहाय्यं करिष्यति" इति उक्तवान् स महात्मा ।
'एतादृशपत्रदानेन महात्मनः प्रयोजनं न भवेत् । किन्तु मम हानिः तु कापि नास्ति' इति चिन्तयित्वा कृपणधनिकः महात्मने दशसहस्ररूप्यकात्मकं धनादेशपत्रं दत्तवान् ।
सायङ्कालाभ्यन्तरे तेन महात्मना लक्षशः रूप्यकाणि सङ्गृहीतानि । सायं सः धनिकाय तत् धनादेशपत्रं प्रतिदातुं यदा उद्युक्तः तदा सः धनिकः तस्य स्वीकरणं निराकृतवान् । 'एतस्य किं कारणम् ?' इति आश्चर्येण कृपणधनिकं पृष्टवान् महात्मा ।
तदा कृपणधनिकः उक्तवान् "दानतः कीदृशी तृप्तिः प्राप्यते इति अद्य ज्ञातं मया । भवान् धनादेशपत्रं स्वीकृत्य गतवान् खलु ? ततः बहवः गृहम् आगत्य मम दानस्य प्रशंसां कृतवन्तः । अन्ये केचन पत्रद्वारा अभिनन्दन्तः प्रशंसां कृतवन्तः । ततः या तृप्तिः प्राप्ता तादृशी तृप्तिः मया जीवने इतः पूर्वं कदापि न प्राप्ता आसीत् । यदि धनादेशपत्रम् अहं प्रतिस्वीकुर्यां तर्हि सा तृप्तिः नश्येत् । तत् न इच्छामि अहम् । अतः तत्र उल्लिखितं धनं भवतः सेवाकार्यार्थं स्वीकरोतु भवान्" इति। एतत् वचनं श्रुत्वा महात्मा आश्चर्येण मूकः अभवत् ।
सम्भाषणसन्देश:, अगस्त १९९५