पूर्वं विजयनगरसाम्राज्ये कृष्णदेवरायः नाम प्रसिद्धः राजा आसीत् । तस्य आस्थाने बहवः प्रतिभाशालिनः आसन् । तेषु तेनालिरामकृष्णः बहु प्रसिद्धः । सः प्रत्युत्पन्नमतिः आसीत् । महत् कष्टम् आपतितं चेदपि सः अधीरः न भवति स्म । उपायेन तस्य परिहारं चिन्तयति स्म ।
एकदा सः वनौषधानि सङ्ग्रहीतुं वनं गतवान् । तस्मिन् काले वने नरभक्षकाः अपि भवन्ति स्म । रामकृष्णः औषधिसस्यानि अन्विष्यन् वनस्य अन्तः बहुदूरं गतवान् ।
यदा सः गच्छन् आसीत् तदा केचन नरभक्षकाः अकस्मात् तस्य उपरि आक्रमणं कृतवन्तः । तं बद्ध्वा, नायकस्य समीपं नीतवन्तः च ।
ते बहु भयानकाः आसन् । तेषां दर्शनतः रामकृष्णस्य यद्यपि भीतिः अभवत्, तथापि भीतिम् अप्रदर्शयन् सः तान् पृष्टवान् - "भवन्तः के ? किमर्थं मां बद्ध्वा आनीतवन्तः ?" इति।तदा नायकः उच्चैः हसन् उक्तवान् -"वयं नरभक्षकाः । इदानीं भवन्तं वयं भक्षयामः । भवान् बहु बुद्धिमान् इव दृश्यते। अतः भवते एकं वचनं वक्तुम् अवकाशं दद्मः वयम् । यदि भवता उक्तं सत्यं भवति तर्हि भवन्तं उष्णजलेन पक्त्वा खादामः। यदि भवतः वचनम् असत्यं भवति तर्हि भवन्तम् साक्षात् अग्नौ दग्ध्वा पक्त्वा खादामः । शीघ्रं वाक्यं वदतु" इति। चतुरमतिः रामकृष्णः क्षणं यावत् चिन्तनं कृत्वा झटिति एकं वाक्यम् उक्तवान् । रामकृष्णस्य वचनं श्रुत्वा किङ्कर्तव्यतामूढाः ते नरभक्षकाः स्तब्धाः सन्तः मौनं स्थितवन्तः । पश्चात् तं 'गच्छतु' इति उक्त्वा प्रेषितवन्तः ।
रामकृष्णः किम् उक्तवान् इति ज्ञातुं कुतूहलं स्यात् खलु भवताम् ?
सः उक्तवान् "भवन्तः माम् अग्नौ क्षिप्त्वा दग्ध्वा खादन्तु" इति ।
यदि तस्य वचनं सत्यम् इति ते चिन्तयन्ति तर्हि तैः उष्णजलेन पक्त्वा खादनीयः सः। किन्तु यदि ते उष्णजलेन तं पक्त्वा खादन्ति तर्हि तस्य वचनम् असत्यं भवति । यदि असत्यम् इति निर्णीय अग्नौ क्षिप्त्वा दग्ध्वा ते तं खादन्ति तर्हि तस्य वचनं सत्यं भविष्यति ।
इत्थं स्ववचनेन एव बद्धाः ते नरभक्षकाः तं मुक्तवन्तः ।
सम्भाषणसन्देश:, डिसेंबर १९९५
कथमस्ति रामकृष्णस्य समयस्फूर्तिः ?