श्रीकृष्णः भक्तवत्सलः । कदाचित् सः अर्जुनेन सह नगरे सञ्चारं कुर्वन् आसीत् । एवं सञ्चारं कुर्वन्तौ तौ एकस्य दरिद्रस्य गृहं गतवन्तौ ।
सः धनेन दरिद्रः आसीत्, न तु गुणैः। भगवच्चिन्तनेन, भावन्नामस्मरणेन, भगवत्पूजया च सः दिनं यापयति स्म । लौकिकव्यवहारेषु तस्य आसक्तिः सर्वथा न आसीत् । तस्य एका धेनुः आसीत् । धेनुतः प्राप्तं क्षीरम् एव तस्य प्रधानः आहारः आसीत् ।
गृहम् आगतं श्रीकृष्णम् अर्जुनं च दृष्ट्वा सः निर्धनः नितरां सन्तुष्टः । सः तौ सन्तोषेण स्वागतीकृतवान् । भक्त्या विनयेन च तौ नमस्कृत्य विविधैः उपचारैः तौ सत्कृतवान् ।
दरिद्रस्य आतिथ्येन सन्तुष्टः श्रीकृष्णः आशीर्वादं कृतवान् - "धेनुवियोगः भवतु भवतः" इति ।
ततः निर्गतौ तौ एकस्य धनिकस्य गृहं गतवन्तौ । सः धनिकः गर्वयुक्तः दुष्टः च आसीत् । दुर्व्यसनानां दासः आसीत् सः । गृहम् आगतौ एतौ दृष्ट्वा सः नितरां कुपितः । अवाच्यैः शब्दैः निन्दन् सः श्रीकृष्णार्जुनयोः अपमाननं कृतवान् । एतत् सर्व दृष्टवतः अर्जुनस्य कोपः आगतः । किन्तु कृष्णः तु हसन्मुखः एव आसीत् । सः मन्दहासपूर्वकं धनिकम् उक्तवान् -"भवतः सम्पत्तिः प्रवृद्धा भवतु" इति ।
अर्जुनः एतत् श्रुत्वा नितराम् आश्चर्यचकितः । सः आश्चर्येण एव श्रीकृष्णं पृष्टवान् "श्रीकृष्ण ! कः एषः विचित्रः व्यवहारः भवतः ? सः निर्धनः भक्त्या भवतः आतिथ्यं कृतवान् आसीत् । तम् उद्दिश्य भवान् आशीर्वादं कृतवान् - 'धेनुवियोगः भवतु भवतः' इति । एषः धनिकः तु दर्पेण व्यवहरन् भवतः अपमाननं कृतवान् । एतम् उद्दिश्य भवान् आशीर्वादं कृतवान् 'भवतः सम्पत्तिः अभिवृद्धा भवतु' इति । किमर्थम् एवम् ?' इति ।
तदा श्रीकृष्णः उक्तवान् "अर्जुन ! भगवद्भक्तस्य तस्य निर्धनस्य एकमात्राधारः धेनुः एव । यदि धेनोः वियोगः भवेत् तर्हि सः निर्धनः वैराग्यं प्राप्नुयात्। ततः उन्नतिमार्गे पदं स्थापयेत् । मोक्षं च प्राप्नुयात्। अतः धेनोः वियोगात् एव तस्य श्रेयः । किन्तु धनिकस्य न तथा । यदि तस्य सम्पत्तिः वर्धते तर्हि सः अधिकाधिकं लौकिकसुखेषु आसक्तः भविष्यति । देवं च सर्वथा विस्मरिष्यति । अनेकानि पापकृत्यानि करिष्यति । अन्ते नरकवासं अनुभविष्यति । नरकवासानन्तरम् एव तस्य उत्तमं जीवनं भवेत् कदाचित् । अतः एव शीघ्रातिशीघ्रं तस्य नरकप्राप्तिः भवतु इति उद्देशेन मया 'सम्पत्तेः अभिवृद्धिः भवतु' इति आशीर्वादः कृतः" इति।
श्रीकृष्णस्य व्यवहारस्य औचित्यं दृष्ट्वा अर्जुनः आश्चर्यचकितः अभवत् ।
सम्भाषणसन्देश:, जुलै १९९५