पूर्व गढवालप्रदेशं सोमनाद्रिः नाम राजा पालयति स्म। तदा यवनाः गढवालराज्यं आक्रम्य जेतुं प्रयत्नं कृतवन्तः। किन्तु ते सफलाः न अभवन्।
सोमनाद्रेः सकाशे एकः उत्तमः अश्वः आसीत्। सः अश्वः युद्धे सोमनाद्रेः बहु साहाय्यं करोति स्म। एवं सोमनाद्रेः जये अश्वस्य अपि महत् पात्रम् आसीत्। एतं विषयं यवनाः ज्ञातवन्तः। ते समयं प्रतीक्षमाणाः कदाचित् तम् अश्वम् उपायेन अपहृतवन्तः।
अश्वस्य अपहरणम् अभवत् इति विषयं ज्ञात्वा सोमनाद्रिः चिन्ताक्रान्तः अभवत्। "यः अश्वं प्रत्यानयति तस्मै विशिष्टम् उपायनं ददामि" इति सोमनाद्रिः उद्घोषणं कृतवान्।
सोमनाद्रे: सैन्ये कश्चित् युवकः सैनिकः आसीत्। सः मूर्तिमान् पराक्रमः इव आसीत्। 'राज्ञः अश्वः कथञ्चित् प्रत्यानेतव्यः' इति सः सङ्कल्पं कृतवान्। अनन्तरं सः कर्मकरस्य वेषं धृत्वा हरिततृणानां बन्धं शिरसि धृत्वा यवनानां निवासस्य दिशि प्रस्थितवान्।
अश्वानां निमित्तं तृणं विक्रेतुम् आगतः इव सः यवनानां वसतिं प्रविष्टवान्। अन्तः गत्वा सोमनाद्रेः अश्वः कुत्र अस्ति इति अन्विष्टवान्। सायङ्कालपर्यन्तं तृणं विक्रीणानः इव तत्रैव अटितवान्।
योग्यसमये अश्वशालां प्रविश्य सः अश्वानां निमित्तं स्थापिते तृणराशौ आत्मानं गोपितवान्। तावति काले सः अश्वः बन्धन-रज्जुम् आकृष्य कीलम् उत्पाटितवान्। तत् दृष्ट्वा कश्चित् यवनसैनिकः उन्मूलितं कीलं पुनः भूमौ दृढं स्थापयितुम् भूमौ कीलं संस्थाप्य दृढं ताडनम् आरब्धवान् ।
किन्तु यत्र सः कीलं संस्थाप्य ताडयन् आसीत् तत्रैव सैनिकस्य हस्तः आसीत् । कीलः हस्तं विदार्य भूमेः अन्तः गतः । यद्यपि महती वेदना तेन सैनिकेन अनुभूता, तथापि सः कर्तव्यं स्मरन् किञ्चिदपि शब्दं न कृतवान्, न वा कम्पितवान्
कीलं दृढ संस्थाप्य यवनसैनिकः गतवान्। किञ्चित्समयानन्तरं सः सैनिकः प्रयत्नेन स्वहस्तं कीलात् प्रतिस्वीकृतवान्। तस्य हस्ततः रक्तं प्रवहत् आसीत् । तथापि एकेनैव हस्तेन अश्वं विमोच्य तस्य उपरि आरोहणं कृतवान्। अश्वं पुनः सोमनाद्रेः वसतिप्रदेशं वेगेन नीतवान् च।
रक्तमयहस्तेन आगतं सैनिकं सोमनाद्रिः आश्चर्येण दृष्टवान्। विषयं ज्ञात्वा तम् अभिनन्दितवान्। तस्य सैनिकस्य स्वामिभक्तिं सर्वे जनाः प्रशंसितवन्तः । राजा सोमनाद्रिः साहसमयकार्यार्थं तस्य सम्माननं कृत्वा तस्मै अमूल्यानि उपायनानि दत्तवान्।
सः वीरः सैनिकः एव "हनुमनायकः" नाम ।
सम्भाषणसन्देश:, नोव्हेम्बर १९९४