मुद्गलः कश्चन महर्षिः । उञ्छवृत्त्या जीवति स्म सः । उञ्छवृत्तिः नाम कृषिकाणां क्षेत्रेषु यानि धान्यानि पतितानि भवन्ति तेषां सङ्ग्रहतः जीवनयापनम् । एवम् उञ्छवृत्त्या प्राप्तात् धान्यात् सः अतिथीनां सत्कारं करोति स्म । उञ्छवृत्त्या धान्यं न लब्धं चेत् परिश्रमेण वा सम्पाद्य अतिथीन् सत्करोति स्म सः ।
दूर्वासाः मुद्गलस्य चित्तवृत्तेः परीक्षां कर्तुम् इच्छन् षड्वारं मृगलस्य आश्रमम् आगतवान् । तेषु सर्वेषु सन्दर्भेषु मुद्गलस्य एव जयः अभवत् ।
एषा वार्ता देवैः ज्ञाता । सन्तुष्टाः ते मुद्गलं स्वर्ग प्रति आनेतुं विमानं प्रेषितवन्तः ।
स्वर्गं प्रति नेतुम् आगतान् देवदूतान् पृष्टवान् मुद्गलः "स्वर्गे किम् अस्ति ?" इति ।
"किम् अस्ति इति ! सकलानि भोगभाग्यानि तत्रैव सन्ति । कल्पवृक्षः कामधेनुः च स्वर्गे एव स्तः । अत्र भवता यथा उञ्छवृत्तिः क्रियते तथा तत्र करणीयं नास्ति एव । देहश्रमः करणीयः एव नास्ति । केवलं स्वर्गसुखम् अनुभूयते तत्र" इति उक्तवन्तः देवदूताः ।
तदा मुद्गलः दृढस्वरेण उक्तवान् "स्वर्गे परिश्रमस्य अवकाशः एव नास्ति वा ? तर्हि भवतां स्वर्गः मास्तु मम । अहम् अत्रैव तिष्ठामि । परिश्रमात् यः आनन्दः प्राप्यते सः स्वर्गसुखात् अपि श्रेष्ठतरः" इति ।
सम्भाषसन्देश:, सप्टेम्बर १९९४