'समर्थेन अधिकारिणा सर्वप्रथमं प्राप्तव्या अर्हता का ?"
"संस्कृताध्ययनम्।"
"केनचित् तत्त्वज्ञानिना पण्डितेन वा प्राप्तव्या अर्हता न पृष्टा मया। वित्तकोष-यन्त्रागारादिषु सर्वकारीय - कार्यालयेषु वा कार्यं कुर्वता अधिकारिणा अवश्यं प्राप्तव्या अर्हता पृष्टा मया।"
"तस्यैव उत्तरं दत्तं मया संस्कृताध्ययनम् इति।"
एतादृशं सम्भाषणं हैदराबादनगरस्थाया: 'ॲड्मिनिस्ट्रेटिव् स्टाफ् कॉलेज् ऑफ् इण्डिया' नामिकायाः संस्थायाः सभाङ्गणे प्रवृत्तम्। प्रष्टा तावत् अत्र प्रशिक्षणं प्राप्तुम् आगतवान्, उच्चपदवीम् अलङ्कुर्वन् अधिकारी कश्चन। उत्तरवक्ता च डॉ. प्रीतमसिङ्ग:, यश्च प्राध्यापकः अस्ति।
डॉ. प्रीतमसिङ्गः बिहारप्रदेशे स्वस्य अध्ययनं समाप्य अमरीकादेशं गत्वा मानवसम्पन्मूलविषयम् अधिकृत्य संशोधनं कृत्वा डाक्टरेट्-पदवीं प्राप्य भारतं प्रत्यागत्य प्राध्यापकत्वेन नियुक्तः सन् बोधनकार्ये मग्नः आसीत्। कदाचित् तस्य कुतूहलम् उत्पन्नं यत् एशियाखण्डे लघुराष्ट्रं जपानदेशः कथम् आश्चर्यजनिकां प्रगतिम् असाधयत् ? इति द्रष्टव्यम् इति। 'लाभप्राप्त्युद्देशमात्रं तस्य प्रगतेः कारणं न स्यात्। अनिर्देश्यं किञ्चन लक्ष्यं प्रायः तत्र कारणं स्यात्। अतः एतद्विषये विशेषाध्ययनं करणीयम्' इति निश्चितवान् डॉ. सिङ्ग:।
एतदनुगुणं तेन काचित् प्रश्नमालिका सज्जीकृता। 'जपानदेशस्य महासंस्थानां प्रमुखैः सह चर्चा करणीया' इति तेन योजना अपि कृता। जपानदेशं गत्वा बहूनां सन्दर्शनमपि कृतम्।
'मिट्सुयि' काचित् विख्याता संस्था। तस्याः संस्थायाः अध्यक्षः सिङ्गवर्येण प्रार्थितः यत् सन्दर्शनार्थम् अवकाशः कल्पनीयः इति। तेन अध्यक्षेण एषः प्रस्तावः अङ्गीकृतः। सन्दर्शनस्य समयः स्थलं चापि निश्चितम्।
सन्दर्शनावसरे डॉ. सिङ्गेन पृष्टं -"भवतां संस्था उद्यमक्षेत्रे सुविख्याता अस्ति। लक्षशः जनाः अत्र उद्योगं कुर्वन्तः सन्ति। प्रतिवर्षम् असाधारणप्रगतिः साध्यमाना अस्ति अपि। लाभसम्पादनदृष्टिमात्रं प्रगतेः कारणं न स्यात्। उदात्तं लक्ष्यं किमपि स्यात् खलु ?'' इति।
"आम्। तत् अस्ति एव। वयं तान्त्रिकज्ञानं पाश्चात्यदेशेभ्यः प्राप्नुमः। तथैव जीवनसिद्धान्तं च भारतात् प्राप्नुमः" इति तेन अध्यक्षेण उक्तम्।
'भारते ये भ्रष्टाचारदयः सामाजिकदोषाः सन्ति तान् मनसि निधाय एषः भारतम् उपहसन् अस्ति' इति विचिन्त्य डॉ. प्रीतमसिंङ्गमहोदयः उक्तवान् - "श्रीमन्, मदीयः देशः निर्धनः स्यात्। अत्र दोषाः अपि स्युः केचन । तथापि एतस्य मम देशस्य निन्दनम् अहं सर्वथा न सहे। यदि इष्यते तर्हि माम् उपहसतु कामम्। किन्तु मम देशस्य विषये लघुवचनं मा वदतु कृपया" इति।
तदा सः अध्यक्षः "तरुणवर ! अन्यथा चिन्तितं भवता। मया भारतस्य उपहासः न कृतः। सत्यम् एव उक्तं मया। तदस्तु, संस्कृतं जानाति वा भवान् ?" इति पृष्टवान्।
"न" इति उक्तवान् डॉ. प्रीतमवर्यः।
"तर्हि एतं श्लोकं प्रथमं लिखतु। अर्थं चापि अवगच्छतु” इति आज्ञास्वरेण उक्त्वा एकं श्लोकं लेखितवान्। स च श्लोकः आसीत्--
कामये दुःखतप्तानां प्राणिनाम् आर्तिनाशनम् ।।