राजस्थानस्य चित्तोडगढे ज्वाला नाम काचित् युवतिः आसीत् । तस्मिन् एव प्रदेशे लक्ष्मणसिंहः नाम कश्चित् महालुण्ठकः आसीत् । आजानुबाहुः सः परमक्रूरः । तस्य आकारः द्रष्टृषु भीतिं जनयति स्म । सः येन मार्गेण आगच्छेत् ततः महिलाः शीघ्रम् अदृश्याः भवन्ति स्म। अन्ये जनाः अपि भयेन तं निवारयितुं प्रयतन्ते स्म ।
तत् श्रावणपूर्णिमादिनम् । सर्वत्र आनन्दोल्लासः दृश्यते स्म । रक्षासूत्रस्य बन्धनं तस्य दिनस्य विशेषः । महिलाः स्वभ्रातॄणां हस्ते रक्षां बध्नन्ति स्म । तेन सह मधुरवितरणम् अपि भवति स्म ।
ज्वाला अपि गृहात् बहिः स्थित्वा मार्गे दृश्यमानान् पुरुषान् आहूय नमस्कृत्य रक्षायाः बन्धने मग्ना आसीत् । अत्रान्तरे तत्र उपस्थितः अभवत् लुण्ठकः लक्ष्मणसिंहः । तस्य दर्शनात् भीता ज्वाला क्षणं यावत् किङ्कर्तव्यतामूढा जाता। द्वित्रेषु क्षणेषु धैर्यं प्राप्य सा किञ्चित् अग्रे गत्वा "अग्रज ! भवतः हस्ते रक्षां बध्नती अस्मि । अद्य आरभ्य मम रक्षणं भवत्सम्बद्धम्" इति उक्त्वा तदीयौ पादौ स्पृष्ट्वा नमस्कृतवती ।
मुखम् अन्नीय तस्य मुखस्य दर्शने अपि तस्याः धैर्यं न आसीत् । अत्रान्तरे तस्याः हस्तस्य उपरि कवोष्णः जलबिन्दुः पतितः । आश्चर्यचकिता ज्वाला मुखम् उन्नीय अपश्यत् । लक्ष्मणसिंहस्य नेत्रे सजले आस्ताम् । प्राप्त-धैर्या सा अपृच्छत् "अग्रज ! किमर्थम् अश्रूणि एतानि ? आगम्यताम् । मम गृहं गच्छाव" इति ।
तदा सः लुण्ठकः अवदत् "भगिनि ! इतः पूर्वं कापि मां प्रीत्या 'अग्रज' इति नैव सम्बोधितवती । भवत्याः प्रीतिविश्वासादीन् दृष्टवतः मम नेत्राभ्याम् अश्रूणि आगतानि। अहम् अद्य नितरां तुष्टः अस्मि । भवती यत् इच्छति तत् दातुम् इच्छामि अहम् । कृपया पृच्छ्यताम्" इति ।
तदा ज्वाला अवदत् - "मदर्थं किमपि न अवश्यकम्" इति ।
"तथापि किमपि प्रष्टव्यम् एव" इति सानुरोधम् अवदत् लक्ष्मणसिंहः ।
क्षणं विचिन्त्य अवदत् ज्वाला "अहं यत् पृच्छामि तत् निर्वर्तयितुं भवता न शक्येत...."
"अवश्यं शक्यते । भवती यत् इच्छति तत् प्रार्थयतु" इति अवदत् लक्ष्मणसिंहः ।
"आर्य । भवत्तः सर्वेऽपि बिभ्यति । अतः इतः परम् एषा कुवृत्तिः सर्वथा परि-त्यक्तव्या भवता इत्यस्ति मम अपेक्षा" इति अवदत् ज्वाला ।
लक्ष्मणसिंहः किञ्चित् विचिन्त्य अवदत् -"भगिनि ! यत् भवती इच्छति तत् दास्यामि इति प्रतिज्ञातम् अस्ति एव मया । अतः अधुना एव दुष्कार्यं परित्यजामि" इति ।
तस्य वचनात् ज्वाला परमसन्तुष्टा जाता ।
सम्भाषणसन्देशः, ऑगस्ट २००८