पूर्वं कश्चन राजा आसीत् । सः दानशीलः । पण्डितेषु कलाकारेषु च तस्य विशेषादरः । अतः तदा तदा विद्वत्सभाम् आयोज्य सः पण्डितादीन् सत्करोति स्म ।
विविधेषु कर्मसु कुशलाः अपि राजतः पुरस्कारं प्राप्नुवन्ति स्म । अर्हेभ्यः निर्धनेभ्यः अपि राजा धनं यच्छति स्म । अतः तस्य दानशीलता सुविख्याता आसीत् ।
एकदा कश्चन मध्यवयस्कः आगत्य तं नमस्कृतवान् । राजा तम् अपृच्छत्- "कस्मिन् कार्ये भवान् कुशलः ? किं नाम भवतः ?" इति ।
"महाराज ! मम नाम रसेशः इति। रजतं, ताम्र, लोहं च अहं सुवर्णं करोमि" इति अवदत् सः मध्यवयस्कः |
"उत्तमा एव विद्या आसादिता भवता । भवतः आपणः क्व अस्ति ?' इति पृष्टवान् राजा ।
"मम आपणः क्वापि नास्ति । ग्रामं ग्रामं गच्छन् सुवर्णेच्छुकेभ्यः लोहादिकं प्राप्य अहं सुवर्णं प्रतियच्छामि" इति अवदत् रसेशः ।
राजा ज्ञातवान् यत् अयं कश्चन वञ्चकः इति । तथापि किमपि अवदन् सः एकं रिक्तं लोहपात्रं तस्मै दत्तवान् ।
एतस्य दर्शनात् रसेशः नितरां खिन्नः । सः राजानम् अवदत् "महाराज ! पण्डितादिभ्यः भवान् सुवर्णनाणकानि ददाति । मह्यं तु रिक्तं लोहपात्रं दत्तं भवता । एतत् तु मम विद्यायाः अपमानाय एव । किं मम विद्यां सामान्यां मन्यते भवान् ?" इति ।
तदा राजा हसन् अवदत् "भवतः विद्या अपूर्वा एव इत्यत्र नास्ति सन्देहः । भवान् तु स्वयम् एव सुवर्णस्य निर्माणे समर्थः । अतः मया रिक्तं पात्रं दत्तम्। निर्मितस्य सुवर्णस्य सङ्ग्रहाय एतस्य उपयोगः भवितुम् अर्हति । अथवा एतत् पात्रम् एव भवान् सुवर्णरूपेण परिवर्तयितुम् अपि अर्हति" इति ।
एतस्य श्रवणात् रसेशः अवगतवान् यत् राजा मम स्वरूपं ज्ञातवान् अस्ति इति । अतः सः विना प्रतिवचनं ततः निर्गतवान् ।
सम्भाषणसन्देश:, नोव्हेंबर २०१०